Wim Kuijken: ‘Slimme innovaties moeten wateroverlast voorkómen’ 20 januari 2012

In de eerste week van januari werd het noorden van het land geconfronteerd met wateroverlast als gevolg van noodweer. Dat roept de vraag op hoe het gesteld is met de Nederlandse waterhuishouding. Deltacommissaris Wim Kuijken vertelt over hoe veilig dijken zijn en hoe we door innovaties nog beter met hoog water om kunnen gaan.

‘De waterkeringen die onder nationale verantwoordelijkheid vallen, hebben een hoge norm en zijn stevig’, vertelt Kuijken. ‘De keringen in Groningen, waar begin januari veel wateroverlast was, vallen onder de verantwoordelijkheid van de provincie en het waterschap. Die hanteren hun eigen normen. Veertien jaar geleden was daar een vergelijkbare hoogwatersituatie, waarvan ze veel hebben geleerd. Inmiddels wordt er gebruik gemaakt van grote polders, waarin het water tijdelijk kan worden opgevangen. Daardoor heeft men veel wateroverlast weten te voorkomen. Maar dit soort overlast kan gebeuren in een delta, eens in de vijf à tien jaar. Bij het Eemskanaal zijn bewoners preventief geëvacueerd. Al met al denk ik dat de veiligheid van mensen niet in het geding is geweest.’ 

Verschillende normen
In de Waterwet zijn veiligheidsnormen voor de waterkeringen opgenomen. ‘Voor sommige keringen, vooral in de Randstad geldt een norm van één op 10.000. Andere normen variëren van één op de 4000, 1250 of zelfs 500, afhankelijk van hetgeen door de waterkering wordt beschermd. De Randstad is belangrijk: daar wordt tweederde van ons nationaal inkomen verdiend. Daarom hanteren we daar een hoge beschermingsnorm’, aldus Kuijken.

Betekent een hoge beschermingsnorm dat een waterkering voor 100 procent veilig is? Kuijken: ‘We toetsen de keringen elke zes jaar aan de norm. Uit de resultaten blijkt dat er altijd keringen zijn die moeten worden verstevigd. Na de maatregelen zijn de keringen weer op sterkte. Maar dat wil geenszins zeggen dat er geen vloed komt, waardoor de kering het begeeft. Een norm van 1/10.000 betekent immers dat er een kans van 1/10.000 is dat de weersomstandigheden extremer zijn dan die waarop de waterkering is berekend, en dan dus kan falen.’ 

Maatregelen
Vanwege een hoge rivierstand zijn er in 1995 in de Betuwe ruim 200.000 mensen geëvacueerd. ‘We zijn toen van start gegaan met het ruimtelijke programma Ruimte voor de Rivier’, vertelt Kuijken. ‘Dat richt zich op verlaging van de rivierstand: 34 projecten kunnen bijdragen aan de vereiste waterstandverlaging.’ Naast ruimtelijke- en keringsmaatregelen kan het water door gemalen worden weggepompt. Kuijken: ‘Of er overigens een gemaal moet komen bij Lauwersmeer, waar in januari veel wateroverlast was, is een regionale politieke afweging. Wil je investeren in een gemaal om wateroverlast te voorkomen, of accepteer je de overlast en de schade?’ 

IJkdijk
De IJkdijk is een innovatie, waarbij er sensoren in de dijk worden geplaatst. ‘Die meten wat je aan de buitenkant niet kunt zien, namelijk wat er in de dijk gebeurt bij hoog water, laag water en droogte’, legt Kuijken uit. ‘In de pilot wordt onderzocht of de meetresultaten kunnen worden gebruikt om het reguliere onderhoudsprogramma van de dijk beter en efficiënter in te richten. Maar ook op spannende momenten kunnen de meetresultaten worden gebruikt om directe maatregelen te nemen.’ 

Zandmotor
Een andere belangrijke innovatie is volgens Kuijken de Zandmotor aan de kust bij Ter Heijde. ‘Daar is meer dan 20 miljoen kubieke meter zand gelegd: een heel groot duin dat uitsteekt boven de zee. Het duin is voortdurend in beweging. De verwachting is dat deze zandmassa zich op natuurlijke wijze, door de werking van wind en zee, langzaam naar de kust plaatst, waardoor er in de richting van Scheveningen een nieuwe kustverdediging wordt gecreëerd en er tegelijkertijd land en natuur wordt gemaakt’, legt Kuijken uit.