De Club van Maarssen

Het was een beetje een vreemde gewaarwording bij de zoektocht naar innovaties in het Deltaprogramma. Die zijn er namelijk nog niet. Dat wil zeggen, het programma moet nog vorm krijgen. Want die innovaties, die zijn er natuurlijk volop, zo bleek deze middag.

Onder de enthousiasmerende leiding van de actieve dagvoorzitter Lennart Booij ontrolden zich langzaam de contouren van een plan, het Deltaprogramma. Daarvan waren er drie generiek: waterveiligheid, nieuwbouwplannen en herstructurering en zoetwatervoorziening, en waren er zes gebiedsprogramma's, die bijvoorbeeld gefocust zijn op de kust, de wadden, enz. Die plannen staan natuurlijk niet los van elkaar, maar interacteren met elkaar. Nieuw is dat de overheid bij deze plannen echt op zoek wil naar maatschappelijke participatie, en innovatie een rol wil geven in alle deelprogramma's. In 2014 moeten de principekeuzes per programma worden geformuleerd. De MIA Water vormt de basis en veel ligt nog open: regels hoeven geen keurslijf te vormen, serious gaming kan heel wel een plek krijgen in het proces, er moet ruimte zijn in tijd en budget en er moet gebruik worden gemaakt van de enorme hoeveelheid kennis en expertise die er is. Wouter ter Horst van de Jonge Deltacommissie wist wel raad met de rol die innovatie kan gaan spelen, maar stelde eerst zijn Ultimate Dike Innovator voor, een monsterachtige machine die geheel automatisch de dijken in Nederland op kan hogen zonder overlast voor het verkeer. En dan verandert de machine gelijk de zijden van de dijk in een vrolijk bollenveld. "Deze machine wordt momenteel ontwikkeld in een land hier ver vandaan," zei Ter Horst, "Utopia." Volgens Ter Horst is innovatie mooi, maar: "Er moet een duidelijk beoordelingskader zijn wat betreft kosten en baten en maatschappelijk welzijn. Je moet creatief denken en rationeel beoordelen." Door een kaart van Nederland te tonen waarin het westen ineens het zuiden was geworden werd pas echt inzichtelijk hoezeer Nederland een delta is: "De focus in het Deltaprogramma moet liggen op de samenhang. De grootste innovatie is dus de systeembenadering van de delta."

Echte bijna fysieke innovaties waren er ook deze middag. Projectleider Edith van Dam verzorgde een inleiding op de Zandmotor, een nieuwe manier om de kust te beschermen. Twintig miljoen kuub zand, zo'n beetje achthonderdduizend vrachtwagens vol. Als je die allemaal achter elkaar zet ben je 9.600 kilometer verder. Dat gaan we dus in zee kieperen ter hoogte van Ter Heijde, waar de Nederlandse kust versterking kan gebruiken. De natuur doet de rest. Op deze schaal is zoiets nog nooit geprobeerd. Dat schreven we al eerder. Van Dam maakte goed duidelijk hoe innovatief dit project is, en Lennart Booij kopte de Zandmotor behendig richting directeur-generaal Water Annemiek Nijhof. Zij vond het een prachtproject, maar wees er tegelijkertijd op dat er heel veel delta-achtige projecten simultaan worden uitgevoerd. De wil is er altijd, maar het geld? Dat kwam er, want het Kabinet had op korte termijn geld weten vrij te maken, ook voor de Zandmotor. Frank Verhoeven van Boskalis had er gelijk zin in: "De Zandmotor heeft alleen maar voordelen, ook voor ons. Al ons materiaal ligt in de buurt vanwege de Maasvlakte. Daarmee en met de Zandmotor kan Nederland zich echt profileren." Annemiek Nijhof zag hierin ook het verschil tussen overheid en bedrijfsleven. Als een overheid iets nieuws doet, dan mag er niets misgaan. Een bedrijf calculeert zoiets gewoon in. Lenie Dwarshuis van de provincie Zuid-Holland meende dat de kennis er was, net als het vertrouwen in een goede afloop. Lennart Booij kwam enkele malen terug op een eerdere sessie over de A2, waar een innovatieve manier van samenwerken had geleid tot sneller werk en veel minder kosten. Voor de mensen achter de Zandmotor iets om te onthouden. Op 17 december valt het besluit.